थन क्यनातःगु थें जाःगु सिमेन्ट कारखानात जलवायु क्वाकेगु कार्बन डाइअक्साइडया मू स्रोत खः । तर थुकी मध्यय् छुं प्रदूषकयात न्हूगु कथंया इन्धनय् हिलेफइ । थ्व चि दशकौं बाय् व स्वयां अप्वः ई तक सुरक्षितकथं तयेफै ।
थ्व छगू श्रृंखलाय् मेगु बाखं खः गुकिं जलवायु परिवर्तनयात धीमा यायेफइ, थुकिया लिच्वः म्हो यायेफइ वा समुदाययात तीव्र रुपं हिलाच्वंगु विश्वलिसे सामना यायेत ग्वाहालि यायेफइ ।
साधारण ग्रीनहाउस ग्यास कार्बन डाइअक्साइड (CO2) पिकाइगु ज्याखँतसें पृथ्वीया वायुमण्डलयात क्वाकेत ग्वाहालि याइ । फसं सिओ २ पिकायेगु व भण्डारण यायेगु बिचाः न्हूगु खँ मखु । तर थ्व यायेत थाकु, विशेष यानाः मनूतय् सं न्याये फइगु अवस्थाय् । न्हूगु प्रणालिं सिओ २ प्रदूषणया समस्यायात भचा पाःगु कथं समाधान याइ । थुकिं रासायनिककथं मौसम क्वाकेगु ग्यासयात इन्धनय् हिली ।
नोभेम्बर १५ तारिखय् क्याम्ब्रिजया म्यासाचुसेट्स इन्स्टिच्युट अफ टेक्नोलोजी (एमआईटी)या अनुसन्धानकर्तातय्सं थःगु भूमिगत लिच्वः सेल रिपोर्ट्स फिजिकल साइन्स पत्रिकाय् पिथंगु खः ।
इमिगु न्हूगु व्यवस्था निगू ब्वय् ब्वथलातःगु दु । न्हापांगु ब्वय् वायुया कार्बन डाइअक्साइडयात फर्मेट धाःगु अणुइ हिलाः इन्धन उत्पादन यायेगु ज्या जुइ । कार्बन डाइअक्साइड थें फर्मेटय् छगू कार्बन एटम व निगु अक्सिजन एटम नापं छगू हाइड्रोजन एटम नं दइ। फर्मेटय् मेगु यक्वं तत्वत नं दइ । न्हूगु अध्ययनय् सोडियम बाय् पोटासियमपाखें वःगु फर्मेट चि छ्यःगु खः ।
अप्वः धया थें फ्युल सेल हाइड्रोजनं चले जुइ, गुगु ज्वलंत ग्यास खः गुकियात ढुवानी यायेत पाइपलाइन व प्रेसरयुक्त ट्यांकी माः । न्ह्याथेसां, फ्यूल सेल फर्मेटय् नं चले जुइफु । न्हूगु प्रणालीया विकासया नेतृत्व यानादीम्ह पदार्थ वैज्ञानिक लि जुया कथं फर्मेटय् हाइड्रोजनलिसे तुलना यायेबहःगु उर्जा दुगु खँ धाःगु दु । हाइड्रोजन स्वयां फर्मेटया छुं फाइदा दुगु लि जुं टिप्पणी याःगु दु । थ्व सुरक्षित खः अले उच्च दाबय् भण्डारण यायेमाःगु मदु ।
एमआईटीया अनुसन्धानकर्तातय्सं कार्बन डाइअक्साइडं उत्पादन याइगु फर्मेटया परीक्षण यायेत फ्यूल सेल दयेकूगु खः । न्हापां, इमिसं चि लःलिसे ल्वाकछ्याकल । अले ल्वाकज्याःगुयात फ्यूल सेलय् तल । फ्यूल सेल दुने, फर्मेटं रासायनिक प्रतिक्रियाय् इलेक्ट्रोन पिकाइ । थ्व इलेक्ट्रोनत फ्युल सेलया नेगेटिभ इलेक्ट्रोडं पोजिटिभ इलेक्ट्रोडय् प्रवाहित जुया छगू इलेक्ट्रिकल सर्किट पूवंकल। थ्व प्रवाहित इलेक्ट्रोनत- छगू विद्युत प्रवाह- प्रयोगया झ्वलय् २०० घौ तक्क दयाच्वन।
एमआईटीइ लिलिसे ज्या यानाच्वंम्ह मटेरियल साइन्टिस्ट जेन झाङं थःगु पुचलं छगू दशकया दुने न्हूगु प्रविधियात स्केलय् थ्यंके फइगु आशावादी जूगु दु ।
एमआईटीया अनुसन्धान पुचलं कार्बन डाइअक्साइडयात इन्धन उत्पादनया निंतिं मू तत्वय् हिलेत रासायनिक विधि छ्यःगु खः । न्हापां, इमिसं थुकियात तसकं क्षारीय द्रावणय् एक्सपोज यात । इमिसं सोडियम हाइड्रोक्साइड (NaOH) ल्यःगु खः, गुकियात सामान्य रुपं लाइ धाइ । थुकिं रासायनिक प्रतिक्रिया न्ह्याकी गुकिं सोडियम बाइकार्बोनेट (NaHCO3) दयेकी, गुकियात बेकिंग सोडाया नामं बांलाक म्हसीकेगु याइ ।
अले इमिसं पावर चायेकल । विद्युत प्रवाहं न्हुगु रासायनिक प्रतिक्रिया न्ह्याकल गुकिलिं बेकिंग सोडाया अणुइ दूगु हरेक अक्सिजन एटमयात विभाजित याना सोडियम फर्मेट (NaCHO2) त्वःताः वन। इमिगु प्रणालीं CO2 य् दूगु थ्यंमथ्यं फुक्क कार्बन — ९६ प्रतिशत स्वया अप्व — थ्व चिकंय् हिलाबिल।
अक्सिजन लिकायेत माःगु उर्जा फर्मेटया रासायनिक बन्धय् मुंकातःगु दइ । प्राध्यापक लिं फर्मेटं सम्भावित उर्जा मत्वःतुसे थुगु उर्जायात दशकौं तक भण्डारण यायेफइगु खँ न्ह्यथनादिल । अले थ्व फ्यूल सेलं वनेबलय् बिजुलि पिकाइ । यदि फर्मेट उत्पादन यायेत छ्यलीगु विद्युत सौर्य, वायु वा जलविद्युतपाखें वःगु खःसा फ्युल सेलं उत्पादन याइगु विद्युत स्वच्छ उर्जा स्रोत जुइ ।
न्हूगु प्रविधियात अप्वयेकेत लीं धयादी, “झीसं लाइया समृद्ध भूगर्भीय स्रोत मालेमाःगु दु ।” वं क्षारीय बेसाल्ट (एएल-कुह-ल्ये बुह-साल्ट) धाःगु छताजिया चट्टानया अध्ययन यात । लः नाप ल्वाकज्याइबलय्, थुगु ल्वहं लाइइ हिली ।
फरजान काजेमिफार क्यालिफोर्नियाया सान होजे स्टेट युनिभर्सिटीया इन्जिनियर खः । वय्कःया अनुसन्धान भूमिगत चिया संरचनाय् कार्बन डाइअक्साइड भण्डारण यायेगुलि केन्द्रित दु । वायुमण्डलं कार्बन डाइअक्साइड लिकायेगु न्ह्याबलें थाकुगु व उकिं खर्च नं जुइगु वय्कलं धयादी । उकिं सिओ २ यात फर्मेट थें जाःगु छ्यलेबहःगु उत्पादनय् हिलेगु लाभदायक जुइ । उत्पादनया लागतं उत्पादनया लागत पूवंके फइ ।
फसं कार्बन डाइअक्साइड कायेगु खँय् यक्वं अनुसन्धान जूगु दु । गथेकि लेहाइ विश्वविद्यालयया वैज्ञानिकतय् पुचलं नकतिनि हे जक वायुपाखें कार्बन डाइअक्साइडयात फिल्टर यानाः बेकिंग सोडाय् हिलेगु मेगु छगू विधिया वर्णन याःगु दु । मेमेगु अनुसन्धान पुचलं विशेष चट्टानय् सीओ २ भण्डारण यानाः ठोस कार्बनय् हिलाच्वंगु दु गुकियात लिपा इथेनॉल नांया छगू अल्कोहल इन्धनय् प्रशोधन यायेफइ । थुकी अप्वः धइथें परियोजना चिधंगु स्तरया खःसा वायुमण्डलय् उच्च स्तरया कार्बन डाइअक्साइड म्हो यायेगु निंतिं आःतक नं उल्लेखनीय लिच्वः लाकूगु मदुनि ।
थुगु किपां कार्बन डाइअक्साइडं चले जुइगु छेँ क्यनी । थन क्यनातःगु उपकरणं कार्बन डाइअक्साइड (ह्याउँगु व ह्याउँगु बुलबुलय् दूगु अणु)यात फर्मेट (वँचुगु, ह्याउँगु, ह्याउँगु व हाकुगु बुलबुल) धाःगु चिकंय् हिलाबी। थ्व चियात फ्यूल सेलय् बिजुलि उत्पादन यायेत छ्यलेफै ।
काजेमिफारं झीगु दकलय् बांलाःगु विकल्प “न्हापां ग्रीनहाउस ग्यास उत्सर्जन म्हो यायेगु” खः धकाः धयादीगु दु । अथे यायेगु छगू उपाय धइगु जीवाश्म इन्धनया थासय् वायु वा सौर्य थेंज्याःगु नवीकरणीय ऊर्जा स्रोत छ्यलेगु खः । थ्व छगू संक्रमणया छगू ब्व खः गुकियात वैज्ञानिकतय्सं “डिकार्बोनाइजेशन” धाइ । तर वय्कलं जलवायु परिवर्तनयात पनेगु निंतिं बहुआयामिक दृष्टिकोण मालीगु खँ नं धयादीगु दु । डिकार्बोनाइज यायेत थाकुगु थासय् कार्बन कब्जा यायेत थ्व न्हूगु प्रविधि आवश्यक जूगु वय्कलं धयादीगु दु । निगू दसुया निंतिं स्टील मिल व सिमेन्ट कारखानायात काये ।
एमआईटी पुचलं थःगु न्हूगु प्रविधियात सौर्य व वायु ऊर्जालिसे स्वानाः नं फाइदा खंगु दु । परम्परागत ब्याट्रीयात छगू इलय् वाःया निंतिं उर्जा मुंकेत डिजाइन यानातःगु दु । ताल्लाया निभाःया जःयात चिकुलाय् बाय् ताःई तक मुंकेत बिस्कं लँपु माः । लीं धाःगु दु, “फर्मेट इन्धनया कारणं आः छि मौसमी भण्डारणय् तकं सीमित जुइमखु । “पुस्तागत जुइफु ।”
लुँ थें चकनाच्वंगु मजुइफु, तर “जिं २०० टन... फर्मेट जिमि काय् म्ह्याय्पिन्त त्वःतेफु,” लीं धाल, “उम्पत्तिया रुपय् ।”
क्षारीय : द्रावणय् हाइड्रोक्साइड आयन (OH-) दयेकीगु रासायनिक पदार्थया वर्णन याइगु विशेषण। थुगु घोलयात क्षारीय नं धाइ (एसिडिकया अःखः) अले थुकिया पिएच ७ स्वयां अप्वः जुइ ।
एक्विफर : भूमिगत लःया भण्डारयात तयेफइगु चट्टानया संरचना । थ्व खँग्वः सबसर्फेस बेसिनय् नं लागु जुइ।
बेसाल्ट : सामान्यतया तसकं घना जुइगु हाकुगु ज्वालामुखीया चट्टान (ज्वालामुखी विस्फोटं थुकी ग्यासया तःधंगु खल्ती मत्वःतूसा)।
बन्ध : (रसायन शास्त्रय्) छगू अणुइ परमाणु (वा परमाणुया पुचः) दथुइ अर्ध-स्थायी स्वापू। थ्व ब्वति काइगु परमाणुया दथुइ आकर्षण शक्तिं दयेकी । छक्वः बन्ध दयेधुंकाः, एटमं छगू इकाइया रुपय् ज्या याइ । घटक परमाणुयात अलग यायेत, अणुयात ताप वा मेमेगु विकिरणया रुपय् उर्जा आपूर्ति यायेमाः।
कार्बन : छगू रासायनिक तत्त्व गुगु पृथ्वीइ दक्वं जीवनया भौतिक आधार खः । कार्बन ग्रेफाइट व हिराया रुपय् स्वतन्त्र रुपं दयाच्वनी । थ्व कोइला, चुनापत्थर व पेट्रोलियमया छगू महत्त्वपूर्ण घटक ख, व थ्व रासायनिक, जैविक व व्यावसायिक मूल्यया थी-थी कथंया अणु दयेकेगु निंतिं रासायनिक रुपय् आत्म-सम्बन्ध यायेत सक्षम जुइ। (जलवायु अनुसन्धानय्) कार्बन खँग्वःयात गबलें गबलें कार्बन डाइअक्साइड नापं लगभग आदानप्रदानय् छ्येलिगु या, गुकिलिं वायुमण्डलया दीर्घकालीन तापक्रमय् छुं क्रियाकलाप, उत्पादन, नीति वा प्रक्रियां जुइफुगु सम्भावित प्रभावयात संकेत याइ।
कार्बन डाइअक्साइड : (वा CO2) छगू रंगहीन, गन्धहीन ग्यास ख गुकियात सकल प्राणीतेसं सासः ल्हाइगु अक्सिजनं नयेगु कार्बनयुक्त नसानाप प्रतिक्रिया याइबलय् पिकाइ। चिकं वा प्राकृतिक ग्यास थें न्याःगु जीवाश्म इन्धन नापंया कार्बनिक पदार्थ च्याकेबलय् नं कार्बन डाइअक्साइड पिहां वइ। कार्बन डाइअक्साइड छगू ग्रीनहाउस ग्यास खः गुकिं पृथ्वीया वायुमण्डलय् क्वाःजःयात फसे याइ । वनस्पतितेसं प्रकाश संश्लेषणया माध्यमं कार्बन डाइअक्साइडयात अक्सिजनय् हिला थ्व प्रक्रिया छ्येला थःगु हे नसा दयेकि।
सिमेन्ट : निगु पदार्थयात छथाय् तयेगु निंतिं छ्यलिगु बाइन्डर, गुकिलिं यानाः थ्व पदार्थयात ठोस पदार्थ दयेकी, वा निगु पदार्थयात छथाय् तयेगु निंतिं छ्यलिगु तःग्वःगु गम। (निर्माण) फि बाय् कुचा कुचा यानातःगु ल्वहंयात छथाय् तयाः कंक्रिट दयेकेगु निंतिं छ्यलीगु बांलाःगु पदार्थ । सिमेन्ट अप्वः धया थें पाउडरया रुपय् दयेकी । तर छक्वः स्यायेवं थ्व हिउँदया स्लरीइ हिली गुगु गनेवं कडा जुइ ।
रासायनिक : छगू निश्चित अनुपात व संरचनाय् निगु वा व स्वया अप्व परमाणुतेगु संयोजन (बन्ध) दयावःगु पदार्थ। दसुया निंतिं, लः धयागु छगू अक्सिजन एटमय् स्वानाच्वंगु निगू हाइड्रोजन एटमं दयेकूगु रासायनिक पदार्थ खः । थुकिया रासायनिक सूत्र H2O खः । “रासायनिक”यात थी-थी यौगिक दथुइ जुइगु थी-थी प्रतिक्रियाया लिच्वः कथं जुइगु पदार्थया गुणयात वर्णन यायेत विशेषणया रुपय् नं छ्यलेछिं।
रासायनिक बन्ध : परमाणु दथुइ आकर्षणया बल गुकिलिं बन्धित तत्त्वयात छगू इकाइया रुपय् ज्या यायेत पर्याप्त बल्लाइ। छुं आकर्षण कमजोर जुइ, मेगु बल्लाः । दक्वं बन्धनं इलेक्ट्रोनत इना (बाय् इनेगु कुतः) यानाः एटमयात स्वाइगु खनेदु ।
रासायनिक प्रतिक्रिया : छुं नं पदार्थया अणु वा संरचनाया भौतिक रुपय् हिउपाः (दसु ठोस पदार्थं ग्यासय्) स्वया पुनर्व्यवस्थापन जुइगु प्रक्रिया।
रसायन शास्त्र : पदार्थया संरचना, संरचना, गुण, व अन्तरक्रियाया अध्ययन याइगु विज्ञानया शाखा। वैज्ञानिकतयेसं थ्व ज्ञानयात अपरिचित पदार्थया अध्ययन यायेत, यक्व मात्राय् उपयोगी पदार्थया पुनःनिर्माण यायेत वा न्हुगु उपयोगी पदार्थया डिजाइन व निर्माण यायेत छ्येलि। (रासायनिक यौगिकया) रसायन शास्त्रं यौगिकया सूत्र, थुकियात दयेकेगु विधि वा थुकिया छुं गुणयात नं धाइ। थ्व ख्यलय् ज्या याइपिं मनुतेत केमिस्ट धाइ। (सामाजिक विज्ञानय्) मनूतय्गु थःथवय् सहकार्य यायेगु, नापं च्वनेगु व आनन्द कायेगु क्षमता।
जलवायु हिलासू : पृथ्वीया जलवायुइ छगू महत्वपूर्ण, दीर्घकालीन हिलासू । थ्व प्राकृतिक रुपं बाय् मनूतय् गु ज्याखँया लिच्वःकथं जुइफु, गुकी जीवाश्म इन्धन च्याकेगु व गुँ चिइकेगु नं लाः ।
डिकार्बोनाइजेसन : कार्बनय् आधारित ग्रीनहाउस ग्यास, गथेकि कार्बन डाइअक्साइड व मिथेन, वायुमण्डलय् पिकाइगु प्रदूषक प्रविधि, गतिविधि व ऊर्जा स्रोत स्वया तापाक्क जुइगु नियतवश संक्रमणयात धाइ। जलवायु परिवर्तनय् योगदान याइगु कार्बन ग्यासया मात्रा म्ह्व यायेगु आज्जु खः ।
विद्युत : विद्युत चार्जया प्रवाह, सामान्यतया इलेक्ट्रोन धाःगु ऋणात्मक चार्ज दूगु कणया गतिया लिच्वः ख।
इलेक्ट्रोन : छगू ऋणात्मक चार्ज दूगु कण गुकिलिं सामान्यतया एटमया पिनेया क्षेत्रयात परिक्रमा याइ; थ्व ठोस पदार्थय् बिजुलिया बाहक नं खः ।
इन्जिनियर : समस्या समाधान यायेत विज्ञान व गणित छ्यलीम्ह सुं छम्ह । यासुया रुपय् छ्यलेबलय् इन्जिनियर खँग्वः छुं समस्या वा पूवंके मफुगु आवश्यकता समाधान यायेत छुं उपकरण, सामग्री वा प्रक्रियाया डिजाइन यायेगुयात धाइ।
इथानोल : छगू अल्कोहल, गुकियात इथाइल अल्कोहल नं धाइ, गुकियात बियर, वाइन, व स्पिरिट थें न्याःगु अल्कोहल पेय पदार्थया आधार दयेकी। थुकियात विलायक व इन्धनया रुपय् नं छ्यलिगु या (दसुया निंतिं, अप्वः धया थें पेट्रोल नापं ल्वाकछ्यानाः)।
फिल्टर : (पु.) छुं पदार्थयात उकिया आकार वा मेमेगु विशेषताया आधारय् छुं छुं पदार्थयात पास यायेगु व मेगु पदार्थयात पास यायेगु वस्तु । (v.) आकार, घनत्व, चार्ज आदि गुणया आधारय् छुं पदार्थ ल्ययेगु प्रक्रिया (भौतिक शास्त्रय्) छुं पदार्थया पर्दा, प्लेट वा तह गुकिलिं प्रकाश वा मेमेगु विकिरणयात सोसे याइ वा थुकिया छुं घटकयात चयनात्मक रुपं पास जुइगुपाखें पनेगु याइ।
फर्मेट : फर्मिक एसिडया लवण वा एस्टरया निंतिं सामान्य खँग्वः, छगू ​​चिल्लो एसिडया अक्सिडाइज रुप। (एस्टर धाःगु छुं एसिडया हाइड्रोजन एटमया थासय् छुं प्रकारया कार्बनिक पुचः तयाः दयेकिगु कार्बनय् आधारित यौगिक ख। यक्व चिकं व आवश्यक चिकं प्राकृतिक रुपं दयाच्वंगु चिकं एसिडया एस्टर ख।)
जीवाश्म इन्धन : छुं नं इन्धन, गथेकि कोइला, पेट्रोलियम (कच्चा चिकं), वा प्राकृतिक ग्यास, गुगु पृथ्वी दुने लखौं दँया दुने ब्याक्टेरिया, वनस्पति वा प्राणीया स्यनाच्वंगु अवशेषं दयावःगु खः ।
इन्धन : नियन्त्रित रासायनिक बाय् आणविक प्रतिक्रियाया माध्यमं उर्जा पिकाइगु छुं नं पदार्थ । जीवाश्म इन्धन (कोइला, प्राकृतिक ग्यास, व चिकं) सामान्य इन्धन ख गुकियात क्वकायेबलय् (सामान्यतया दहनया बिन्दु तक्क) रासायनिक प्रतिक्रियाया माध्यमं उर्जा पिकाइ।
फ्यूल सेल : रासायनिक उर्जायात विद्युतीय उर्जाय् हिलीगु छगू उपकरण । दकलय् साधारण इन्धन धयागु हाइड्रोजन खः, गुकिया छगू जक उपज लःया बाफ खः ।
भूगर्भ : पृथ्वीया भौतिक संरचना, थुकिया सामग्री, इतिहास, व थुकी जुइगु प्रक्रियानाप स्वापू दूगु सकतां खँयात वर्णन याइगु विशेषण। थ्व ख्यलय् ज्या याइपिं मनुतेत भूगर्भविद् धाइ।
ग्लोबल वार्मिंग : ग्रीनहाउस इफेक्टया कारणं पृथ्वीया वायुमण्डलया समग्र तापक्रमय् बुलुहुँ अप्वइगु। थ्व प्रभाव वायुमण्डलय् कार्बन डाइअक्साइड, क्लोरोफ्लोरोकार्बन व मेमेगु ग्यासया मात्रा अप्वइगुलिं जुइ, गुकिलिं यक्व ग्यास मनुया गतिविधिं पिहां वइ।
हाइड्रोजन : ब्रम्हाण्डया दकलय् हल्कागु तत्त्व। ग्याँसया रुपय्, थ्व उं मदुगु, गन्ध मदुगु, अले तसकं ज्वलंत जुइ । थ्व यक्वं इन्धन, चिकं, व जीवित तन्तु दयेकीगु रसायनया छगू घटक ख। थुकिलि प्रोतोन (न्युक्लियस) व थुकिया परिक्रमा याइगु इलेक्ट्रोन दइ।
नवप्रवर्तन: (v. to innovate; adj. to innovate) छुं नं विद्यमान विचाः, प्रक्रिया वा उत्पादनयात न्हुगु, स्मार्ट, अप्व दक्ष वा अप्व उपयोगी दयेकेगु निंतिं समायोजन वा सुधार।
लाइ : सोडियम हाइड्रोक्साइड (NaOH) द्रावणया सामान्य नां । लाइयात अप्वः धया थें वनस्पति चिकं बाय् पशुया चिकं व मेमेगु पदार्थलिसे ल्वाकछ्यानाः बार साबुन दयेकी ।
पदार्थ वैज्ञानिक : पदार्थया परमाणु व आणविक संरचना व उकिया समग्र गुणया दथुइ स्वापूया अध्ययन याइम्ह अनुसन्धानकर्ता। सामान वैज्ञानिकतसें न्हूगु सामान विकास यायेफु बाय् दुगु सामानया विश्लेषण यायेफु । छुं नं पदार्थया समग्र गुण, गथेकि घनत्व, शक्ति व गलना बिन्दुया विश्लेषण यायेबलय् इन्जिनियर व मेमेपिं अनुसन्धानकर्तातेत न्हुगु छ्येलेगु निंतिं दकलय् बांलाःगु पदार्थ ल्ययेत ग्वाहालि जुइ।
अणु : विद्युतीय रुपं तटस्थ परमाणुया छगू पुचः गुकिलिं रासायनिक यौगिकया दकलय् म्हो सम्भव मात्रायात प्रतिनिधित्व याइ। अणु छताजिया एटम बाय् थीथी कथंया एटमं दयेकेफु । दसु- वायुइ दूगु अक्सिजन निगु अक्सिजन एटम (O2) व लः निगु हाइड्रोजन एटम व छगू अक्सिजन एटम (H2O)ं दयेकिगु या।
प्रदूषक : छुं नं बस्तुयात प्रदूषित याइगु पदार्थ, गथेकि फय्, लः, मनू, बाय् नसा । छुं प्रदूषकत रसायन खः, गथेकि कीटनाशक । मेगु प्रदूषकत विकिरण जुइफु, गुकी अप्वः क्वाःजः बाय् जः नं लाः । घाँय् व मेमेगु आक्रमणकारी प्रजातियात नं बायोफाउलिङ्गया छगू रुपया रुपय् कायेफइ ।
शक्तिशाली : तसकं बल्लाःगु वा शक्तिशाली (गथेकि कीटाणु, विष, वासः, वा एसिड)यात संकेत याइगु विशेषण।
नवीकरणीय : अनिश्चित ई तक प्रतिस्थापन यायेफइगु स्रोतयात संकेत याइगु विशेषण (गथेकि लः, वाउँगु वनस्पति, निभाःया जः, व वायु)। थ्व गैर-नवीकरणीय स्रोत साधनया विपरीत खः, गुकिया सीमित आपूर्ति दु व प्रभावकारी रुपं म्हो जुइफु । गैर-नवीकरणीय संसाधनय् चिकं (व मेमेगु जीवाश्म इन्धन) वा अपेक्षाकृत दुर्लभ तत्त्व व खनिज दुथ्याः।